Presentasjon av sosiale verkty i Wikien

Gruppa vår (nr. 3) ; May Helen Gjengedal, Marie Bortheim og Tove Merete Bøe, har i wikien vår skreve om ulike funksjonar i fire sosiale nettsamfunn: Facebook, MSN, Wiki og YouTube. Vi har også kommentert korleis ein kan bruke desse på ein pedagogisk måte i skulen.


Lenka til gruppe-wikien vår er å finne her: http://dklgruppe3.wikispaces.com/

Sosial Web

Nettsamfunn i skulen:

Det ligg store mogelegheiter i det å ta i bruk den sosiale weben (Web 2.0) i skulen. Elevane kan då enkelt laste opp og dele kunnskap med kvarandre, og dette ligg det mykje lærdom i, både i forhold til digital og sosial kompetanse, og i forhold til opparbeiding av fagkunnskap. Her er det mogelegheit for bruk av multimodale tekstar (tekst, lyd og bilete) i undervisninga, som mange elevar lærer lettare av enn berre å lese ein tekst. Samtidig kan ein kanskje klare å engasjere skuleleie elevar som ikkje forstår vitsen med skulen, fordi mykje av innhaldet der ikkje er relatert til dagleglivet deira (som består mykje av digitale medium). Digital kompetanse (ein av 5 gr.leggande ferdigheiter) og bruk av samansatte tekstar er også ein viktig del av LK 06.

Det ligg også ein del utfordringar i det å ta i bruk sosiale nettstadar i skulen. For det fyrste kan det vere ein fare for at elevane sit på Facebook eller YouTube og ser på lite faglege ting i staden for å følgje med i undervisninga, og det er kanskje ein del elevar som ukritisk melder seg inn i mange ulike nettsamfunn og publiserar ting utan å tenke over konsekvensane. Derfor er det lurt å ta nokre forholdsreglar, som f.eks. å vere tydeleg på kva metodar og medium som skal brukast i undervisninga, og ha klare retningslinjer for bruk av Internett og nettsamfunn som er utarbeida av lærarar og elevar saman. F.eks. treng ikkje elevane ha eigne pc-ar tilgjengelege på pulten heile tida, men dei kan få jobbe med data i eigne timar på datarom. Slik blir mest mogeleg av tida brukt til faglege ting. Lærar bør også ha mest mogeleg oversikt over kva elevane jobbar med, og bør derfor vere registrert på dei same stadane som elevane.

Eks. på sosiale nettsamfunn i skulen:

YouTube: På YouTube kan ein finne filmar om all verdens tema ein kan tenke seg, og det er enkelt å laste opp filmar til eiga side (viss ein har registrert seg - noko som er enkelt) og søke i andre sine filmar, der ein også får tips til andre filmar innanfor same tema. Her kan ein lære mykje, også innanfor skulefaglege tema. Dette er ein god ressurs som kan nyttast i undervisninga på mange måtar. Elevane kan laste ned/lagre relevante videoar, og kanskje laste opp videoar som dei lagar på skulen. Mange elevar nyttar denne nettstaden i fritida si, og derfor bør ein vise interesse og utnytte den kompetansen elevane har på dette feltet. Ei utfordring kan vere at elevane blir distrahert av mange andre filmar som ikkje er relatert til undervisninga. Derfor bør det kanskje i størst grad vere eit medium læraren brukar til å vise eksempel frå ulike faglege tema på ein projektor i klasserommet e.l. Det kan mange elevar som synest det er mykje meir spennande og meir lærerikt å sjå filmar i forhold til å berre lese i ei bok, fordi dei får fleire inntrykk i form av både lyd, bilete og tekst. Dei blir sannsynlegvis også meir motivert når dei ser at læraren tek fritidskulturen deira på alvor, og ser nokon av dei same mogelegheitane som dei gjer i forhold til desse nettsamfunna.

Facebook: Veldig mange unge er registrert på Facebook og brukar dette dagleg, eller i alle fall fleire gongar i veka. Her kan ein skrive kva ein gjer på i augeblinken, kommentere andre sine innlegg, melde seg inn i ulike grupper alt etter interesse og diskutere ulike tema, chatte, legge til ulike spel og underhaldning, videoar, bilete, musikk og mykje meir. Derfor er det mange mogelegheiter for skulearbeid her, f.eks. i forhold til multimodale tekstar. I staden for at elevane må lure seg til å sjekke sida si i timane, kan dei heller bruke det i skuletimane på ein fornuftig måte, f.eks. få i oppgåve å skrive innlegg om eit tema på ei gruppeside,
ha faglege diskusjonar med medelevane, elevane kan kome med spørsmål til læraren og medelevane viss dei legg kvarandre til som kontakter. Det er også ein plass der skulen kan legge ut informasjon.

Del og bruk: Dette er eit nettverk for lærarar, pedagogar, forskarar, byråkratar, bibliotekarar og andre med interesse for sosial web, IKT og skule. Ein kan dele meiningar og kunnskapar om ulike skulefaglege tema og Sosial Web/ IKT. Her kan f.eks. lærarar kome med innspel i forhold til korleis ein kan bruke IKT i undervisninga og få gode tips til undervisningsopplegg av andre. Eg er litt usikker på kor relevant dette er for elevar, for det virkar som det er helst for lærarar og liknande.


Kjelder:

Hontvedt, M. (2008) Forskning viser vei 14 - ITU. Internett. Tilgjengeleg
frå: http://www.ituarkiv.no/filearchive/FV14.pdf [Lasta ned 13.01.10]

Hontvedt, M. og Kløvstad, V. (200) Nye nettfenomener. Internett. Tilgjengeleg
frå: http://www.ituarkiv.no/filearchive/Nye_Nettfenomen.pdf [Lasta ned 13.01.10]

Kløvstad, V. og Storsul, T. (2009) Vil du laste ned Web 2.0? Internett. Tilgjengeleg
frå: http://deltemeninger.no/-/page/show/2807_vil-du-laste-nedweb-
2-0?ref=mst [Lasta ned 13.01.10]

Youtube. Michael Wesch (2008). Web 2.0 og læringsmiljø. Internett. Tilgjengeleg frå: http://www.youtube.com/watch?v=J4yApagnr0s [Lasta ned 13.01.10]

Øvingsoppgåver om hensyn

Øvingsoppgåve 1:

Spørsmål 1: Kva betydning har alt dette for f.eks. å legge klassebilder ut på nett?

Svar: For å kunne legge klassebilder ut på nett må ein ha tillatelse frå elevane, og foreldra viss elevane er under 15 år. (Personvern) Ein må også ha tillatelse frå dei som har teke biletet. (Opphavsrett) Personvernlova er til for å beskytte oss mot at nokon missbrukar bilete av andre, medan Opphavsretten skal passe på at andre ikkje missbrukar andre sine skapande arbeid, slik at opphavspersonen taper på det.

Spørsmål 2: Korleis slår dette ut i forhold til å avbilde elevar i læringsarbeidet, på ekskursjonar, på tur, på tilstelningar i skulens regi og andre aktuelle situasjonar som ofte avbildast?

Svar: Ein må spørje elevane og foreldra om tillatelse for å kunne publisere bilete med elevar som ein kan identifisere, men det er gjerne vanleg å bruke delvis generelle samtykker, der ein spør elevar og føresette med jamne mellomrom, f.eks. kvar år eller halvår, om generell tillatelse til publisering i gitte samanhengar, samtidig som ein informerer om kva rettigheiter dei har. Slik blir det ikkje så tungvint for skulen, ved at dei slepp å spørje om tillatelse ved kvart bilete dei skal publisere. Skulen bør få eit aktivt samtykke ved å få inn underskrevne skjema, slik at dei er sikre på at foreldra sitt samtykke er "frivillig, uttrykkelig og informert". (http://www.datatilsynet.no/)


Øvingsoppgåve 2:

Spørsmål 1: Situasjon: Jeg er fortsatt fotograf, og det er fortsatt mine barn. Kunne du da
publisere bildet uten tillatelse?

Svar: Den som har teke biletet, har opphavsrett til biletet, og dermed kan ikkje nokon andre publisere biletet utan tillatelse frå fotografen. Er personar avbilda slik at det kan vere mogeleg å identifisere dei, må ein ha tillatelse frå desse og eventuelt foreldra deira (når barna er under 15 år), for å kunne publisere biletet. (Personvern) Her kan det kanskje vere vanskelig å identifisere borna, så ein må gjere ei objektiv vurdering i forhold til spørsmålet om borna kan identifiserast i slike tvilstilfeller, og ofte er det best å la vere å publisere biletet for å vere på den sikre sida.

Spørsmål 2: Situasjon: Du er fotograf, og dette er dine elever. Kunne du da publisere bildet
uten tillatelse?

Svar: Ein kan jo tru at det må vere lov, sidan det er vanskelig å identifisere elevane på biletet. Men ein kan ikkje publisere bilete med elevar som kan vere mogeleg å identifisere (f.eks. viss biletet er frå nærmiljøet, der det er mogeleg å kjenne att elevane utan å sjå ansiktet deira), utan å få tillatelse frå elevane på biletet og foreldra deira. Viss det derimot er aktiviteten eller andre motiv enn barna som er i fokus, slik at barna ikkje er mogeleg å indentifisere, kan det heller vere mogeleg å publisere biletet. (http://www.datatilsynet.no/)


Øvingsoppgåve 3:

Formuler eit samtykkeskjema for din skule (ev. tenkt skule) som du meinar tek dei nødvendige hensyn.

Samtykkeskjema:

AVTALE OM PUBLISERING AV ELEVBILETE

For å informere heimen om arrangement, aktiviteter, prosjekter og liknande, ynskjer vi å legge inn bilete i tillegg til tekst på skulen si heimeside. Desse bileta vil ligge på nettsida vår i ca 1 år. Bileta vil vere passorbeskytta, så det skal vere sikkert å la bileta ligge der utan at andre kan kopiere dei.
For å legge ut identifiserbare bilete (portrett og klassebilete) av elevar, treng vi føresette si tillating. Skulen vil spørje om ny tillating kvart halvår. Føresette har rett til å avgjere om bilete av barna deira skal publiserast før barnet er 15 år. Etter fylte 15 år er det elevane sjølv som avgjer dette. I kvart enkelt tilfelle skal vi vurdere behovet, førmålet og sjå på ulempene publiseringa kan innebære. Vi vil ikkje gå ut med namn på elevane.


Eleven sitt namn: ________________________________

Klasse :_____________

Sett x for svar:

_____Eg er kjent med ”Retningslinjer for bruk av bilder av barn” på internettsidene til skulen. Datatilsynet har regler for innhenting av tillatelse og publisering av bilder av barn på internett - http://www.datatilsynet.no/. Disse retningslinjene legges til grunn på vår skule.

_____Ja, eg samtykkjer. Samtykket gjeld i eit halvt år, når vi sender ut nytt samtykkeskjema.

_____Nei, eg samtykkjer ikkje.

dato ___________ ______________________________

Føresette si underskrift


Vennleg helsing
(namn på rektor)



Kjelder:

Datatilsynet. Tilgjengeleg frå: http://www.datatilsynet.no/ Lesedato: 18.11.09

Åndsverkslova: http://www.lovdata.no/all/nl-19610512-002.html Lesedato: 18.11.09

Bruk av lyd i læringssamanheng

Lyd er noko som kan vere med på å gjere undervisninga meir spennande og interessant. Dette fordi ein del elevar lærer betre ved å høyre det dei skal lære, og fordi lyd saman med bilete og tekst gir fleire sanseinntrykk, slik at det er lettare å få med seg det som blir undervist om. Ein har også mange fleire mogelegheiter til å variere arbeidsmåtane ved å bruke lyd i undervisninga, gjerne i tilknyting til multimodale tekstar.

Ein tenkjer kanskje at lydbehandling er noko som har mest med musikkfaget å gjere, men også andre fag har områder som er knytt til lyd. Ein kan bl.a. arbeide med lyd i naturfag, der eit relevant kompetansemål i forhold til lyd etter 7. årstrinn er: ”gjennomføre forsøk med lyd, hørsel og støy, beskrive og forklare resultatene og hvordan vi kan skjerme oss mot uønsket lyd.” (UFD, 2006: 87) Då kan ein kanskje bruke eit lydbehandlingsprogram til å spele inn ulike lydar med forskjellig frekvens, og vurdere kor godt ein høyre lyden, eventuelt om ein oppfattar det som støy eller som behagelig å høyre på. Her kan ein også ha med litt teori om frekvens, lydstyrke, øyret si oppbygging osv.

Ein kan også ha om lyd i norsk, der ein kan arbeide med lyd i samansatte tekstar. I læreplanen for norsk står det: ”Hovudområdet samansatte tekster viser til et utvidet tekstbegrep der tekst kan vere satt sammen av skrift, lyd og bilder i et samlet uttrykk.” (UFD, 2006: 42) Då kan ein f.eks. jobbe med å lage ein film om eit relevant tema, der lyd er ein viktig del. Elevane kan vise bilder samtidig som dei spelar inn stemmene sine i eit lydbehandlingsprogram, der dei fortel kva bileta viser. Filmen kan også innehalde tekst, slik at det blir eit heilskapleg uttrykk.

Det kan også vere relevant å bruke ein lydopptakar til å lese inn historier, eventyr og liknande for elevar som har vanskar med lesing og skriving i norsk eller andre språkfag. Då kan det vere ei god hjelp å høyre teksten, samtidig som ein ser på orda i boka. Slik kan ein nytte lyd i tilpassa opplæring. Ein lydopptakar kan også vere nyttig i musikk, der elevane kan spele inn musikk og sang, og lytte til det seinare , slik at dei kan reflektere over kva som er bra, og kva dei kanskje kan gjere annleis.

Det er ikkje berre i norsk at ein kan jobbe med samansatte tekstar. I alle fag skal det jobbast med grunnleggjande ferdigheiter som lesing, skriving og digitalt arbeid. Då ligg det i følgje Høiland og Wølner (2007) også til rette for å arbeide med multimodal tekst (og dermed lyd) i alle fag. (Høiland og Wølner, 2007: 37)

Eit lydbehandlingsprogram som kan vere aktuelt å bruke, er Audacity. Det er eit avansert og godt program ein kan laste gratis ned frå Internett, og det er nokolunde enkelt å lære. Til dette programmet bør ein laste ned ei tilleggsfil, så ein kan eksportere lydfiler til MP3. I dette programmet kan ein spele inn tale, redigere tale og musikk på ulike måtar og gjerne lage høyrespel, Nettradio eller liknande. Elevane kan legge dei redigerte lydfilene i ei digital mappe og gi respons på ulike delar ved lydfila, slik at det blir ein pedagogisk tekst der dei kan lære av kvarandre. (Høiland og Wølner, 2007: 39)

Det er også viktig at elevane får kjennskap til gjeldande lover og reglar, og respekt for opphavsrettsleg beskytta materiale. Ein kan også bruke lybehandlingsprogramma Beaterator og Sequel i arbeid med bl.a. struktur, form og dramaturgi f.eks. i forhold til musikk. (Otnes, 2009: 219-222)

Kjelder:

Høiland, T. & Wølner, T. A (2007) Fra digital ferdighet til kompetanse - om didaktikk for
arbeid med digitale medier i skolen. Oslo, Gyldendal Akademisk.

UFD (2006) Kunnskapsløftet: Fag og læreplanar for kunnskapsløftet. Undervisnings- og
Forskningsdepartementet [Internett]. Tilgjengeleg frå: http://www.udir.no/grep [Lasta
ned 11.11.2009]

Otnes, H. (2009) Å være digital i alle fag. Oslo, Univeritetsforlaget.

Øvingsoppgåve: Undervisningsopplegg med rekneark

I Google docs publiserte eg eit rekneark (eg brukte Open Office calc), med to ulike typar gangetabellar. Her er lenka til dette reknearket: https://spreadsheets.google.com/a/ga.hivolda.no/ccc?key=0AvTjTOOev7yRdEp0Wnk5ZGdsQ0VVQk5iNXAxb3dXcGc&hl=no
Desse gangetabellane vil eg bruke i undervisningsopplegget.

Eg tenkte at ei 5. klasse i matematikk kan jobbe med å øve på hovudrekning og strategiar for hovudrekning i dei ulike gangeartane i multiplikasjonstabellen (i rekneark) i ein time på datarommet.

Kompetansemål etter 7. årstrinn i Matematikk som er relevante:
- utvikle og bruke metodar for hovudrekning...
- ...bruke rekneark for å utføre og presentere enkle berekningar.
- stille opp og forklare enkle berekningar og framgangsmåtar, og argumentere for løysingsmetodar.
(UFD, 2006: 62)

Det å bruke digitale verkty er ein av dei fem grunnleggjande ferdigheitene i alle fag, i tillegg til at rekneark er nyttig for å øve på hovudrekning og strategiar for dette. Det blir dermed ikkje mest fokus på å lære tekniske ferdigheiter, men på matematikken.

Fyrst kan lærar vise elevane på ein projektor korleis den 1. gangetabellen fungerar, ved å skrive eit tal i celle B4, slik at gangearten forandrar seg til same talet. Slik kan ein få fram alle gangeartane i same tabellen! Lærar bør også kommenere at det berre er dette talet dei skal forandre, ikkje nokon av formlane. Deretter kan elevane få prøve seg fram i ein ferdig tabell, med to elevar per datamaskin. Gangetabellen kan gjerne vere litt pynta med fargar og liknande, slik at elevane blir meir motiverte til å jobbe med den. Elevane spør så kvarandre i dei ulike gangeartane, dei svarar, og sjekkar svaret etterpå ved å taste inn gangearten i reknearket. Lærar kan deretter kome med ei utfordring: f.eks. kva 8,5 * 5 er, eller liknande litt vanskelige hovudrekningar. Dei som trur dei veit svaret, svarar, og lærar og elevar sjekkar svaret i gangetabellen i reknearket. Dei som visste svaret kan så prøve å forklare korleis dei kom fram til det. Her må elevane gjerne komme med fleire ulike forslag. Slik kan elevane lære ulike strategiar for hovudrekning av kvarandre.

Til ein seinare time kan elevane få prøve å lage ein slik gangetabell sjølv, sidan den er nokolunde enkel og rask å lage. Dei bør før det ha fått litt grunnleggande kunnskapar om rekneark, slik at det ikkje blir altfor vanskelig, og lærar viser fyrst på projektor. Elevane kan då ha mogelegheit til å lage same gangetabellen heime, og øve på hovudrekning også der.

Gangetabell nr. 2 er tenkt som eit hjelpemiddel til å få oversikt over dei ulike gangeartane, og det kan også bli lettare å sjå samanhengar mellom dei. Denne kan også elevane få prøve å lage sjølv ved eit seinare høve, for den er ganske enkel å få til. Men dei må lære korleis ein kopierar ein formel der ein eller fleire av cellereferansane i formelen ikkje skal endrast. (Absolutt cellereferanse) Dette kan ein gjere ved å skrive dollarteikn framfor dei cellereferansane som ikkje skal endrast: f.eks. C$18*$B19. Denne formelen brukte eg i ei av cellene i gangetabellen (1*1), for så å kopiere den til resten av tabellen.

Kjelder:

UFD (2006) Kunnskapsløftet: Fag og læreplanar for kunnskapsløftet. Undervisnings- og
Forskningsdepartementet [Internett]. Tilgjengeleg frå: http://www.udir.no/grep [Lasta
ned 05.11.2009]

Ottesen, L m.fl. (2000). IT-guiden. Bergen: Økonomiforlaget i samarbeid med Fagbokforlaget.

Leksjon om rekneark 1: https://fronter.com/hivolda/links/files.phtml/906330713$285502021$/RomArkiv/5.+Veke+44-45+-+Regneark/Veke+44+-+Rekneark+1/DKL101_Regneark_1_h09.pdf. [Lasta ned 27.10.09]

Foto-oppgåve

I denne oppgåva skal eg fyrst bruke eit bilete der motivet er plassert midt på biletet, så redigere det etter tredjedelsregelen, og vurdere på kva bilete motivet kom best til sin rett. Eg skal så gjere det same med eit kvadratisk format, og vurdere om det endrar måten å oppfatte biletet på.

Når eg deretter skal bruke andre komposisjonsmessige verkemiddel for å framheve eit hovudmotiv, tolkar eg det slik at eg skal bruke desse verkemidla når eg tek biletet, ikkje at eg skal redigere biletet ut i frå desse komposisjonsmessige verkemidla. Litt usikker på om tolkinga mi er rett, men eg vil også prøve å redigere biletet, slik at eg er sikker. Så skal eg grunngje/ reflektere over kva eg meinar fungerar best i forhold til komposisjonsmessige verkty.

Til slutt skal eg vurdere eit foto henta frå Internett, og beskrive kva komposisjonsmessige verkty eg finn, og kva dei har å seie for korleis eg oppfattar biletet.















Her er eit bilete av katten min Nusse, som er plassert midt i biletet. Her virkar hovudmotivet eit stykke vekke, og ein får ikkje noko tydeleg inntrykk av hovudmotivet.
















Når eg redigerar biletet med Picasa 3, ved å klippe bort litt på høgre side og nedst på biletet, kjem katten nermare og blir meir i fokus, i tillegg til at det virkar som det blir meir harmoni i biletet. Eg klippte til biletet ut i frå tredjedelsregelen, som går ut på at ein tenker seg to vassrette og to loddrette strekar som er plassert 1/3-del inn i biletet frå kvar av sidene (Med utgangspunkt i det gylne snitt). Ein opplever gjerne at bilete der motivet er plassert i kryssingspunkta som betre/ meir spennande/ harmoniske. Eg plasserte katten mot venstre, for det virka mest naturleg sidan ho ser mot høgre.

Her er same bileta (originalbiletet og det som blei redigert ut i frå tredjedelsregelen) i eit kvadratisk format:







































Desse to kvadratiske bileta virkar mindre harmoniske enn dei to øverste, noko som kan ha med at formatet ikkje er laga i forhold til det gyldne snitt, som gjerne virkar meir tiltalande å sjå på. "Det gyldne snitt vil seie deling av ei linje eller ei flate i to deler slik at den minste delen held seg til den største som denne held seg til heile linja eller flata. Ein kan finne dette delingsforholdet igjen mange stadar i naturen, og spesielt på menneskekroppen." (Wikipedia: Det gylne snitt. lesedato 21.10.09)















Her er eit bilete av nabokatten min. Ved dette biletet har eg brukt komposisjonsmessige verkty som "det gyldne snitt" ved plasseringa av katten i biletet, og formatet på biletet. I tillegg er her ein kontrast mellom grått (katt og stein) og grønfargen på blada. Det er også kontrast mellom den glatte overflata på blada og den mjuke dunaktige pelsen til katten. Her er balanse og harmoni i biletet pga plassering ut i frå det gyldne snitt, at det ikkje er skeivt og at her ikkje er nokon forstyrrande element. Katten står i mellomgrunnen, ved at det er nokre blad i framgrunnen og ein del grønt i bakgrunnen, slik at katten blir meir interessant å sjå på utan at den forsvinn, og kjem slik meir i fokus. Den får på ein måte eit litt mystisk uttrykk ved at den gøymer seg litt bak nokre av blada. Det er litt overvinkling, som vil seie at ein tek bilete ovanfrå og ned. Slik får katten eit litt underdaning uttrykk, i forhold til viss ein hadde teke bilete nedanfrå og opp. Det kjem litt lys frå venstre side, og slik kjem ansiktet til katten meir i fokus. Katten får på ein måte ei slags innramming av blada som omgir den også, noko som skapar ei litt spennande bilde.

Komposisjonsmessige verkty eg meinar virkar best, er plassering ut i frå tredjedelsregelen (det gyldne snitt), kontrastar, innramming og balanse. Dette fordi det gyldne snitt og balanse skapar meir harmoni i biletet, og kontrast og innramming tilfører spenning til biletet og gjer det meir interessant. Det er sjølvsagt andre komposisjonsmessige verkty som gjer bileta spennande også, som overvinkling/undervinkling, bruk av lys, linjer og lukkartid, men personleg likar eg best bilete med harmoni og eit litt mystisk/ eventyraktig uttrykk.

Eg prøvde også å redigere biletet i Picnik, ved å legge til meir farge, gjere biletet litt skarpare og mørkare, og tilføre meir kontrast. Slik blei det enda meir kontrast mellom katten og det grøne rundt, i tillegg til at katten kjem enda meir i fokus. Biletet blei merkelig nok ein del mindre etter at eg hadde redigert det i Picnik, og eg fikk det ikkje større utan at det blei uklart, så sånn blei det...

Dette biletet frå Internett er henta frå openphoto, som er ei side det er lov å laste ned bilete frå. (openphoto. Lasta ned 21.10.09)




















Komposisjonsmessige verkty eg finn i dette biletet, er bl.a. bruk av linjer, der brua på ein måte delar opp resten av motivet i mindre delar, noko som skapar ein spennande effekt i biletet. I tillegg skapar linjene djupne i biletet, ved at brua ser breiare ut til høgre i biletet og blir smalare og smalare etter kvart som ein bevegar seg mot venstre. Dermed får ein følelse av at den delen av brua til venstre går innover i biletet. Det blir skapt ein symmetri ved at brua, åsen og himmelen blir spegla i vatnet, slik at biletet blir likt oppe og nede. Dette skapar ein balanse, samtidig som biletet blir meir interessant å sjå på. Her er også kontrast mellom den lyse himmelen og den mørke åsen/ brua. Det gjer at brua blir meir i fokus, og biletet blir tydelegare og spennande å sjå på.

Kjelder:
- openphoto: http://openphoto.net/gallery/image.html?image_id=5824&hints=bridge_strawberry_mansion Lesedato: 21.10.09
- Wikipedia: http://no.wikipedia.org/wiki/Det_gylne_snitt. Lesedato: 20.10.09.
- Leksjon om Digital Foto og Bildebehandling; komposisjonsmessige verkty: https://fronter.com/hivolda/links/files.phtml/906330713$30368546$/RomArkiv/4.+Veke+42-43+-+Digitale+bilete+og+rekneark/Veke++42+-+Digital+foto+og+biletbehandling/H09_DKL_Bilete_1+_prcent_285_prcent_29.pdf.

Oppgåve 2: Plagiat i skulen

Eg har ikkje så mykje erfaring med plagiat i skulen sidan eg ikkje har jobba noko enda, men eg forstår at det kan vere ein lett veg å gå for enkelte elevar, sidan det er så lett å kopiere informasjon frå nettet. Viss dei ikkje har blitt gjort bevisst på kva som konkret blir forventa av teksten deira, er det kanskje lett å tru at det er bra nok å berre klippe og lime frå tekstar dei har funne frå nettet. Dei forstår kanskje ikkje at det blir store forskjellen om dei skriv same innhaldet med eigne ord. Det går jo mykje raskare å berre klippe og lime!

Viss elevane skal skrive ein akademisk tekst er det jo greit å bruke tekstar på nettet, viss dei passar på å henvise til kjeldene der dei brukar sitat osv., for det kan jo vere veldig mykje informasjon av god kvalitet på nettet. Ein kan jo også føreslå biblioteket, som kan vere ein relevant stad å hente informasjon. Men det er viktig at læraren opplyser om åndverklova, og at det er ei alvorlig sak å plagiere andre sine tekstar. (Lovdata) Problemet er også at mange kanskje gløymer å oversette frå bokmål til nynorsk, rettskrivinga og grammatikken kan bli så som så, og det blir gjerne ein lite heilskapleg tekst viss ein klipper og limer frå ulike nettsider. Slik kan teksten bli veldig rotete, og elevane lærer gjerne ikkje så mykje, bortsett frå å søke etter relevant informasjon. Så dette kan nok vere eit reelt problem i skulen.

Derfor er det viktig at læraren gjer elevane bevisst på kva som blir forventa av teksten deira, og kva som er viktig å fokusere på. F.eks. viss elevane skal skrive ein akademisk tekst, kan dei godt bruke kjelder frå nettet. Men ein må bevisstgjere elevane på at dei må vurdere nettsidene kritisk, sidan ikkje alle sider er like truverdige. Elevane må også ha henvisningar i teksten der dei har brukt sitat osv. I tillegg er det viktig å fokusere på at dei skal skrive teksten sjølv, ikkje berre klippe og lime. Poenget er gjerne ikkje at dei skal ha med mest mogeleg informasjon, men at dei skal lære korleis ein byggjer opp ein god tekst. Då er det også viktig å ha fokus på korleis ein lagar gode setningar, val av ord, avsnitt, innleiing, hoveddel og konkusjon, som bl.a. Aaberge nemner i sitt svar på Jon sitt innlegg. (Infodesign) Viss elevane derimot skal skrive ein skjønnlitterær tekst, kan ein kanskje fokusere på at det går an å få inspirasjon frå andre tekstar, både i bøker og på nettet, men at ein i desse tekstane skal bruke meir av eigen fantasi. Det er altså viktig å gjere elevane bevisst på kva som blir forventa ved dei ulike sjangerane.

Det er nok ei utfordring for mange lærarar å vite kva dei skal gjere med plagiat i skulen. Nokre synest kanskje plagiatkontroll er enkelt og effektivt for å motverke denne typen "fusk", slik Leif poengterar i sitt svar på innlegget til Jon. (Infodesign) Men lærer elevane noko av det? Dei får då kanskje følelsen av at læraren ikkje stolar på dei, og det er vel ikkje så positivt for sjølvfølelsen deira heller? Då vil eg tru det kanskje er betre å som sagt fokusere på korleis ein skriv gode tekstar, og heller veilede dei som er på ville vegar. Men derimot, viss det er snakk om målretta fusking, er det sjølvsagt ei anna sak. Då kan plagiakontrollar kanskje vere eit godt hjelpemiddel for å avsløre og slå ned på dette.

Kjelder:

- Lovdata: http://www.lovdata.no/all/nl-19610512-002.html
- Infodesign: http://infodesign.no/2007/03/legitimerer-teknisk-plagiatkontroll-en.htm?